MENU

Where the world comes to study the Bible

Gjërat e Para në Fillim: Një Fjalë përpara se të Fillojmë

IA. Një Fjalë në Fillim për Teologjinë Transformuese

1B. Hyrje: “Gjendja (Statusi) e/i Bashkimit”

1C. Screwtape (Skrutejp) Mëson Një Mësim – C.S. Lewis, The ScrewTape Letters (Letrat e Skrutejp-it)

Djalli më i ri nuk duhet t’i mësonte njerëzit të mendonin … për asgjë!

2C. Mark Noll – The Scandal of the Evangelical Mind (Skandali i Mendjes Ungjillore)

“Skandali” qëndron në faktin se nuk ka mendje fare.

3C. Os Guinness – Fit Bodies and Fat Minds: Why Evangelicals Don’t Think and What to Do about It (Trupa Sportivë dhe Mendje të Trasha: Pse Ungjillorët Nuk Mendojnë dhe Çfarë Duhet Bërë për Këtë)

Guiness jep tetë influenca që ndikojnë mbi ungjillorët – influenca që të çojnë në një “mendje fantazëm” ungjillore

2B. Të bërit e Teologjisë Transformuese dhe e Gjërave (Zanateve) të Tjera

3B. Përkufizime dhe Qëllime: Vizioni Teologjik

1C. Përdorime të Ndryshme të Termit ‘Teologji’
1D. Teologjia Natyraliste
2D. Teologjia Dogmatike
3D. Teologjia Historike
4D. Teologjia Biblike
5D. Teologjia Sistematike
6D. Teologjia Apologjetike
2C. Përkufizimet e Teologjisë Sistematike
1D. Stanley Grenz dhe Roger E. Olson

“Teologjia e krishterë është të reflektuarit dhe të shprehurit me fjalë e besimeve dhe e jetës me Perëndinë në qendër që të krishterët i kanë të përbashkëta si ndjekës të Jezu Krishtit, dhe bëhet me qëllim që Perëndia të përlëvdohet në gjithçka që të krishterët janë dhe bëjnë.”1

2D. Millard J. Erickson

Teologjia është “ajo disiplinë që përpiqet për të dhënë një deklaratë të kuptueshme të doktrinave të besimit të krishterë , bazuar kryesisht te Shkrimi, e vendosur në përgjithësi në kontekstin e kulturës, e shprehur me një idiomë bashkëkohore dhe e lidhur me çështjet e jetës.”2

3D. John H. Leith

“Teologjia e krishterë është reflektim kritik mbi Perëndinë, mbi ekzistencën njerëzore, mbi natyrën e universit dhe mbi vetë besimin në dritën e zbulesës së Perëndisë të regjistruar në Shkrim dhe veçanërisht të trupëzuar te Jezu Krishti, i cili është për komunitetin e krishterë zbulesa e fundit, domethënë, zbulesa përfundimtare e cila është kriteri i të gjitha zbulesave të tjera.”3

4D. Charles Hodge4

“Si rrjedhim, teologjia është ekspozimi i fakteve të Shkrimit në renditjen dhe lidhjen e tyre të duhur, me parimet apo të vërtetat e përgjithshme të përfshira në vetë faktet të cilat përshkojnë dhe harmonizojnë të tërën; (2) teologjia … [është] shkenca e fakteve të zbulesës hyjnore për aq kohë sa këto fakte kanë të bëjnë me natyrën e Perëndisë dhe lidhjen tonë me të, si krijesa të tij, si mëkatarë dhe si subjekte të shpengimit. Të gjitha këto fakte, të sapo nënvizuara janë në Bibël. Por ndërsa disa prej tyre janë zbuluar nga veprat e Perëndisë, dhe nga natyra e njeriut, ekziston tani për tani një dallim midis teologjisë natyraliste dhe teologjisë e konsideruar në mënyrë të veçantë si një shkencë e krishterë.”5

3C. Qëllimi i të Bërit Teologji Transformuese

4B. Idetë Janë të Rëndësishme!

5B. Kategoritë e Teologjisë Sistematike: Një Strukturë Dobishme

1C. Një Shënim i Rëndësishëm
2C. Bibliologjia: Bibla
3C. Teologjia e Duhur: Perëndia
4C. Kristologjia: Personi dhe Vepra e Krishtit
5C. Pneumatologjia: Fryma e Shenjtë
6C. Engjëllologjia: Engjëjt e Shenjtë dhe të Rënë
7C. Antropologjia: Njeriu
8C. Hamartologjia: Mëkati
9C. Soteriologjia: Shpëtimi
10C. Eklesiologjia: Kisha
11C. Eskatologjia: Kohët e Fundit

6B. Burimet për të Bërë Teologji Transformuese

1C. Shkrimi: Autoriteti Kryesor (Parësor)
2C. Tradita: Një Zë nga e Kaluara dhe e Tashmja
3C. Kultura/Arsyeja: “Bretkosa dhe Çajniku”

IIA. Personi që Bën Teologji Transformuese

1B. Karakteri dhe Konteksti Personal

1C. Besimet si të Krishtit
2C. Virtytet si të Krishtit
3C. Zakonet si të Krishtit
4C. Marrëdhëniet si të Krishtit: Qenia në Qendër e Komunitetit Biblik në Detyrën Teologjike

2B. Njohuria dhe Aftësitë Personale

1C. Konceptime të Ndryshme të së Vërtetës
2C. Burimet e Njohurisë
3C. Gjuha Biblike dhe Natyra e Perëndisë
1D. Gjuha e Qartë (me një kuptim)
2D. Gjuha e Paqartë (me dy kuptime)
3D. Gjuha Analogjike
4C. Të Zhvilluarit e Aftësive për të Arsyetuar
1D. Të Menduarit Krijues

      1E. Konceptime të Gabuara për të Menduarit Krijues

      2E. Një Ide Krijuese

      3E. Fakte për të Menduarit Krijues

2D. Të Menduarit Kritik

      1E. Konceptime të Gabuara për të Menduarit Kritik

      2E. Nevoja për të Menduarit Kritik

      3E. Fakte për të Menduarit Kritik

3D. Një Model i Plotë: Të Kombinuarit e Krijimtarisë dhe e Vetëdijes Kritike

      1E. Eksplorimi

      2E. Të Shprehurit

      3E. Hetimi (Investigimi)

      4E. Prodhimi i Idesë

      5E. Vlerësimi dhe Përpunimi

4D. Të Kuptuarit e Argumentimit

1E. Induksioni dhe Deduksioni

      2E. Struktura e Një Argumenti

        1F. Parashtrimi (et) (Shpallja)

        2F. Baza (t)

        3F. Përligjja (et) (Garancia)

        4F. Mbështetja

        5F. Cilësuesit

        6F. Kundërshtimet

      3E. Mangësitë e Zakonshme për T’i Patur Kujdes

        1F. Mangësitë e Domethënies

        2F. Mangësitë e Supozimit, Paqartësisë dhe Analogjisë Gramatikore

        3F. Mangësitë e Gjuhës së Zakonshme

5C. Të Zhvilluarit e një Kuptimi për Filozofinë
1D. Historia e Filozofisë

      1E. Filozofia Antike

      2E. Filozofia Mesjetare

      3E. Filozofia Moderne

      4E. Filozofia Bashkëkohore

2D. Idetë Kryesore të Studiuara në Filozofi

      1E. Realiteti/Metafizika

      2E. Perëndia

      3E. Përvoja

      4E. Vdekja

      5E. Logjika, Njohuria dhe e Vërteta

      6E. Etika dhe Vlera

      7E. Kuptimi

IIIA. Praktika e të Bërit Teologji Transformuese

1B. Lutja dhe Gatishmëria

2B. Një Metodë

1C. Eksplorimi
1D. Bëj Pyetje (Çfarë? Ku? Kur? Etj)
2D. Kërko Shkrimin për Pasazhe dhe Tema të Lidhura me atë që po studion.
3D. Lexo Një apo Dy Artikuj nga Fjalori
2C. Të Shprehurit
1D. Pyetjet Qëndrore në Diskutim
2D. Përgjigjet Kryesore të Dhëna ndaj këtyre Pyetjeve
3C. Hetimi
1D. Lexo Veprat Më të Rëndësishme (të Cituara te Artikujt e Fjalorit ose nga Kërkimi)
2D. Përvijo Argumentet e Tyre: Pikat e Dobta/Pikat e Mira/Pikat Themelore
4C. Prodhimi i Idesë
1D. Përsërit Informacionin Biblik
2D. Përsërit Pyetjet dhe Përgjigjet Kryesore
3D. Mendo thellë për Alternativat Krijuese dhe Zgjidhjet e Reja
4D. Mendo për Çështjet Anësore (të Rrjedhura, të Dala nga) (Korrelacioni është Kyç)
5D. Deklaro, Shpjego dhe Mbro Zgjidhjen Tënde
5C. Vlerësimi dhe Përpunimi
1D. Mendo Thellë për Pasojat Praktike të Idesë Tënde
2D. A Bie Dakord me Shkrimin, Teologjinë e Krishterë (d.m.th ungjillin) dhe, A është i Rrjedhshëm nga Brenda? Pse është më i Mirë sesa Zgjidhjet e Tjera?
3D. Pse Do Ta/Nuk Do Ta Pranojnë Njerëzit Atë? Si Mund T’i Ndihmosh Ata?

3B. Zona Për T’u Menduar

1C. Çështje Biblike/Teologjike
2C. Çështje Praktike të Kishës
3C. Çështje Etike
4C. Çështje Politike
5C. Çështje Kulturore Më Të Gjera
6C. Apologjetika

4B. Vënia në Zbatim e Ideve Të Tua

IVA. Select Bibliography (Bibliografi e Zgjedhur)

1B. Biblical

1C. Commentary Series

The NIV Application Commentary Series, Zondervan

Tyndale Commentary on the OT/NT, Eerdmans/IVP

The New International Biblical Commentary Series (NIBC), Hendrickson

The New American Commentary Series (NAC), Broadman and Holman

The New International Commentary on the OT/NT (NICOT/NICNT), Eerdmans

Baker Exegetical Commentary Series (BEC), Baker

The Expositor’s Bible Commentary (EBC), Zondervan

Word Biblical Commentary (WBC), Word Publishers

The New International Greek New Testament Commentary (NIGNT), Eerdmans

2C. Backgrounds, Introductions and Surveys

Carson, D. A. et al. An Introduction to the New Testament. Grand Rapids: Zondervan, 1992.

Ferguson, Everett. Backgrounds of Early Christianity. Second Edition. Grand Rapids: Eerdmans, 1993.

Gower, Ralph. The New Manners and Customs of Bible Times. Chicago: Moody, 1987.

Hill, Andrew E. and John H. Walton. A Survey of the Old Testament. Grand Rapids: Zondervan, 1991.

Jeffers, James S. The Greco-Roman World of the New Testament Era: Exploring the Background of Early Christianity. Downers Grove, IL: InterVarsity, 1999.

Livingston, G. Herbert. The Pentateuch in Its Cultural Environment. 2nd Ed. Grand Rapids: Baker, 1987.

Schürer, Emil. The History of the Jewish People in the Age of Jesus Christ. 4 Vols. Rev. by Geza Vermes et al. Edinburgh: T & T Clark, 1973.

3C. Hermeneutics and Bible Study Methods

Alder, Mortimer J. and Charles Van Doren. How to Read a Book. Revised and Updated. New York: Simon and Schuster, 1972.

Carson, D. A. Exegetical Fallacies. 2nd ed. Grand Rapids: Baker, 1996.

Fee, Gordon and Douglas Stuart. How To Read the Bible for All Its Worth: A Guide To Understanding the Bible. 2nd ed. Grand Rapids: Zondervan, 1993.

Osborne, Grant R. The Hermeneutical Spiral: A Comprehensive Introduction to Biblical Interpretation. Downers Grove, IL: InterVarsity, 1991.

Ryken, Leland. How To Read the Bible as Literature. Grand Rapids: Zondervan, 1994.

Silva, Moisés, ed. Foundations of Contemporary Interpretation: Six Volumes in One. Grand Rapids: Zondervan, 1996.

Stein, Robert H. A Basic Guide to Interpreting the Bible: Playing by the Rules. Grand Rapids: Baker, 1994.

4C. Biblical Theology

Kaiser, Walter C. Toward an Old Testament Theology. Grand Rapids: Zondervan, 1991.

Ladd, George Eldon. A Theology of the New Testament. Rev. and ed. by Donald Hagner. Grand Rapids: Eerdmans, 1993.

Zuck, Roy B. and Darrell L. Bock, eds. A Biblical Theology of the New Testament. Chicago: Moody, 1994.

2B. Theological Method and Historical Theology

Berkhof, Louis. The History of Christian Doctrines. Grand Rapids: Baker, 1937.

Grenz, Stanley J. and Roger E. Olson, Who Needs Theology? An Invitation to the Study of God. Downers Grove, IL: InterVarsity, 1996.

Grenz, Stanley and John R. Franke. Beyond Foundationalism: Shaping Theology in a Postmodern Context. Louisville, KY: Knox, 2001.

Guinness, Os. Fit Bodies, Fat Minds: Why Evangelicals Don’t Think and What To Do about It. Grand Rapids: Baker, 1994.

Hart, Trevor. Faith Thinking: The Dynamics of Christian Theology. Downers Grove, IL: InterVarsity, 1995.

Lints, Richard. The Fabric of Theology: A Prolegomena to Evangelical Theology. Grand Rapids: Eerdmans, 1993.

Lewis, Donald and Alister McGrath. Doing Theology for the People of God: Studies in Honor of J. I. Packer. Downers Grove, IL: InterVarsity, 1996.

McGrath, Alister E. Christian Theology: An Introduction. 2nd ed. Oxford: Blackwell, 1997.

________, ed. The Christian Theology Reader. Oxford: Blackwell, 1995.

Noll, Mark. The Scandal of the Evangelical Mind. Grand Rapids: Eerdmans, 1994.

3B. Systematic Theologies

Bray, Gerald, ed. The Contours of Christian Theology. 9 vols. Downers Grove, IL: InterVarsity, 1993-?

Gerald Bray. The Doctrine of God.

Robert Letham. The Work of Christ

Donald MacLeod. The Person of Christ

Paul Helm. The Providence of God

Charles Sherlock. The Doctrine of Human Nature

Sinclair Ferguson. The Holy Spirit

Edmund Clowney. The Church

Klaus Runia. The Last Things

Peter Jensen. The Revelation of God

Elwell, Walter A., ed. Evangelical Dictionary of Theology. Grand Rapids: Baker, 1984.

Erickson, Millard J. Christian Theology. Grand Rapids: Baker, 1985.

Ferguson, Sinclair B. and J. I Packer. New Dictionary of Theology. Downers Grove, IL: InterVarsity, 1988.

Grudem, Wayne. Systematic Theology: An Introduction to Biblical Doctrine. Grand Rapids: Zondervan, 1994.

Lewis, Gordon R. and Bruce A. Demarest, Integrative Theology: Three Volumes in One. Grand Rapids: Zondervan, 1996.

4B. Logic and Argumentation

Barry, Vincent E. and Douglas J. Soccio. Practical Logic. 3rd ed. New York: Holt, Rinehart, and Winston, 1988.

Walton, Douglas N. Informal Logic: A Handbook for Critical Argumentation. Cambridge: Cambridge University Press, 1989.

Fahnestock, Jeanne and Mary Secor. A Rhetoric of Argument. 2nd ed. New York: McGraw-Hill, 1990.

Toulmin, Stephen, The Uses of Argument. Cambridge: Cambridge University Press, 1958.

5B. Reason/Philosophy

Adler, Mortimer J. Aristotle for Everybody: Difficult Thought Made Easy. New York: Touchstone, 1978.

________. Six Great Ideas. New York: Touchstone, 1981.

________. Ten Philosophical Mistakes. New York: MacMillan, 1985.

Allen, Diogenes and Eric O. Springsted, eds. Primary Readings in Philosophy for Understanding Theology. Louisville, KY: Westminster/John Knox, 1992.

Blamires, Harry. The Christian Mind: How Should A Christian Think. Ann Arbor, MI: Servant, 1963.

________. The Post Christian Mind: Exposing Its Destructive Agenda. Ann Arbor, MI: Servant, 1999.

Kolak, Daniel and Raymond Martin. The Experience of Philosophy. 3rd ed. Albany: Wadsworth, 1996.

Lavine, T. Z. From Socrates to Sartre: The Philosophic Quest. New York: Bantam, 1984.

Moore, Brooke Noel and Kenneth Bruder. Philosophy: The Power of Ideas. 2nd ed. Toronto: Mayfield, 1993.

Solomon, Robert C. and Kathleen M. Higgins. A Short Introduction to Philosophy. Oxford: Oxford University Press, 1996.

Yandel, Keith E. Christianity and Philosophy. Studies in a Christian Worldview. Grand Rapids: Eerdmans, 1984.

6B. Ethics

Barnet, Sylvan and Hugo Bedau. Current Issues and Enduring Questions: Methods and Models of Argument. 2nd ed. Boston: St. Martin’s, 1990.

Curtler, Hugh Mercer. Ethical Argument: Critical Thinking in Ethics. New York: Paragon, 1993.

Feinberg, John S. and Paul D. Feinberg. Ethics for A Brave New World. Wheaton, IL: Crossway, 1993.

Geisler, Norman L. Christian Ethics: Options and Issues. Grand Rapids: Baker, 1999.

Grenz, Stanley J. The Moral Quest: Foundations for Christian Ethics. Downers Grove, IL: InterVarsity, 1997.

Holmes, Arthur F. Ethics: Approaching Moral Decisions. Contours of Christian Philosophy Series, ed. C. Stephen Evans. Downers Grove, IL: InterVarsity, 1984.

MacIntyre, Alasdair. A Short History of Ethics. New York: Touchstone, 1966.

Olen, Jeffery and Vincent Barry. Applying Ethics. 4th ed. Belmont, CA: Wadsworth, 1992.

Rae, Scott B. Moral Choices: An Introduction to Ethics. 2nd ed. Grand Rapids: Zondervan, 2000.

Ruggiero, Vincent Ryan. Thinking Critically about Ethical Issues. Toronto: Mayfield, 1992.

Sterba, James P. ed. Morality in Practice. 3rd ed. Blemont, CA: Wadsworth, 1991.

7B. Politics

Beckwith, Francis J., and Michael E. Bauman. Are You Politcally Correct? Buffalo, NY: Prometheus, 1993.

Eidsmore, John. Christianity and the Constitution: The Faith of Our Founding Fathers. Grand Rapids: Baker, 1987.

Gaede, S. D. When Tolerance Is No Virtue. Downers Grove, IL: InterVarsity, 1993.

Hatch, Nathan. The Democratization of American Christianity. New Haven, CT: Yale, 1991.

Maclear, J. F., ed. Church and State in the Modern Age. Oxford: Oxford University Press, 1995.

Stone, Ronald H. Reformed Faith and Politics. Washington, DC: University Press of America, 1983.

8B. Cultural

Gaede, S. D. When Tolerance Is No Virtue: Political Correctness, Multiculturalism and the Future of Truth and Justice. Downers Grove, IL: InterVarsity, 1993.

Hunter, James Davison. Culture Wars. New York: Harper Collins, 1992

9B. Apologetics

Craig, William Lane. Reasonable Faith: Christian Truth and Apologetics. Wheaton, IL: Crossway, 1984.

Evans, C. Stephen. The Historical Christ and the Jesus of Faith: The Incarnational Narrative as History. Oxford: Clarendon, 1996.

________. Why Believe: Reason and Mystery as Pointers to God. Grand Rapids: Eerdmans, 1996.

Moreland, J. P. Scaling the Secular City: A Defense of Christianity. Grand Rapids: Baker, 1987.

Murray, Michael J., ed. Reason for the Hope Within. Grand Rapids: Eerdmans, 1999.

Placher, William C. Unapologetic Theology: A Christian Voice in a Pluralistic Culture. Louisville, KY: Westminster/Knox, 1989.

Wells, David F. God in the Wasteland: The Reality of Truth in a World of Fading Dreams. Grand Rapids: Eerdmans, 1994.

________. No Place for Truth or Whatever Happened to Evangelical Theology. Grand Rapids: Eerdmans, 1993.

10B. Public Speaking and Teaching

Hendricks, Howard G. Teaching To Change Lives. Portland, OR: Multnomah, 1987.

LeFever, Marlene D. Creative Teaching Methods: Be An Effective Christian Teacher. Elgin, IL: David C. Cook, 1985.

Litfin, A. Duane. Public Speaking: A Handbook for Christians. Grand Rapids: Baker, 1981.

Robinson, Haddon W. Biblical Preaching: The Development and Delivery of Expository Messages. Grand Rapids: Baker, 1980.

Strunk, William, Jr., and E. B. White. The Elements of Style. 4th ed. Boston: Allyn and Bacon, 2000.

Wilhoit, Jim and Leland Ryken. Effective Bible Teaching. Grand Rapids: Baker, 1988.

Williams, Keith and Scott M. Gibson, eds. The Big Idea of Biblical Preaching. Grand Rapids: Baker, 1998.


1 Stanley J. Grenz dhe Roger E. Olson, Who Needs Theology? An Invitation to the Study of God. (Downers Grove, IL: InterVarsity, 1996), 49.

2 Millard J. Erickson, Christian Theology (Grand Rapids: Baker, 1985), 21.

3 John Leith, An Introduction to the Reformed Faith: A Way of Being the Christian Community, rev. ed. (Atlanta: John Knox, 1981), 91.

4 Charles Hodge (1797-1878) ishte një nga teologët presbyterianë, amerikanë më me influencë të shekullit të nëntëmbëdhjetë. Ai dha mësim në Princeton nga 1822 derisa vdiq. Ai ishte një kalvinist i fortë i cili shkruajti komentarë mbi Romakëve, Efesianëve, 1 dhe 2 Korintasve si dhe traktate (ese) duke përfshirë një kundër Darvinizmit. Ai e mbrojti Biblën nga kërcënimet e kritikës më të lartë dhe shkruajti një libër mbi teologjinë sistematike me tre volume, rreth 2000 faqe! Shiko Mark Noll, “Hodge, Charles,” te Evangelical Dictionary of Theology, ed. Walter A. Elwell (Grand Rapids: Baker, 1984), 513-14.

5 Charles Hodge, Systematic Theology, 1:19.

Related Topics: Introduction to Theology, Teaching the Bible